भारत र अमेरिकाद्वारा विभिन्न बहुपक्षीय व्यापार निकायहरूमा सहकार्य र रचनात्मक संलग्नतामा जोड

भारत र अमेरिकाले मङ्गलबार नयाँ दिल्लीमा भारत-अमेरिका व्यापार नीति मञ्च को १२औँ मन्त्रीस्तरीय बैठकको आयोजना गरेको थियो। व्यापार सम्बन्ध भविष्यका लागि महत्वाकांक्षी, साझा दृष्टिकोणको विकास गर्नु यस बैठकको‌ मुख्य उद्देश्य थियो। सन् २०२१ को सेप्टेम्बर महिनाको २४ तारिख मा आयोजित बैठकमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र राष्ट्रपति बिडेन ले यस उद्देश्य को घोषणा गरेका थिए।

यस मञ्च मा भारतको प्रतिनिधित्व वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्री पियुष गोयलले गरेका थिए भने अमेरिकाको तर्फबाट व्यापार प्रतिनिधि क्याथरिन ताईले प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।

वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्ति अनुसार दुवै पक्षले भारत–अमेरिकी टीपीएफले विभिन्न क्षेत्रका अर्थतन्त्रलाई एकीकृत गर्ने र दुई रणनीतिक साझेदार र लोकतान्त्रिक मुलुकबीच व्यापार सम्बन्धको महत्वाकांक्षी भविष्य सुरक्षित गर्ने निर्णय लिएको थियो।

मन्त्रालयले जनाए अनुसार भेटमा दुई नेताले दुई देशबीचको सम्बन्धको अप्रयुक्त सम्भावनालाई सदुपयोग गर्न विभिन्न क्षेत्रका अर्थतन्त्रलाई एकीकृत गर्ने महत्त्वमा जोड दिएका छन्।

मन्त्रालयका अनुसार दुवै नेताले द्विपक्षीय व्यापार र आर्थिक सम्बन्धलाई थप महत्वाकांक्षी बनाउने र यसलाई अर्को तहमा लैजानका लागि दुवै अर्थतन्त्रले अन्तरनिहित पूरकताबाट फाइदा लिन सक्ने बताएका छन्।

द्विपक्षीय व्यापार सम्बन्धलाई असर गर्ने विद्यमान र उदीयमान मुद्दाहरूको समाधान र सहयोग का निम्ति नियमित छलफल गर्नुपर्ने मा दुवै नेता सहमत भएका छन्।‌

यस सन्दर्भमा, टिपिएफ व्यापार मामिलामा सहयोगका लागि प्रमुख मञ्च हुन सक्छ। यसले द्विपक्षीय व्यापार सरोकार समाधान गर्न र महत्त्वपूर्ण, उदीयमान व्यापार नीति मुद्दाहरू अन्वेषण गर्न सहयोग गर्नेछ।

दुवै पक्षको आपसी सरोकारका मुद्दाहरूलाई पारस्परिक रूपमा लाभदायी ढंगले सम्बोधन गर्न कृषि, गैर-कृषि वस्तु, सेवा, लगानी र बौद्धिक सम्पदा सम्बन्धी कार्यदल नियमित रूपमा भेट्नु पर्नेमा दुवै पक्ष सहमत भएका छन्। यसका लागि दुवै पक्षले टिपिएफ कार्यदल सक्रिय पार्ने निर्णय गरेका छन्।

मन्त्रालयका अनुसार, दुवै पक्षले यस वर्ष २०२१ (जनवरी–सेप्टेम्बर २०२१) मा द्विपक्षीय व्यापारिक वृद्धि भएको मा सन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। यस अवधिमा अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा झण्डै ५० प्रतिशत वृद्धि देखाएको छ; चालु आर्थिक वर्ष मा द्विपक्षीय वस्तु व्यापार १०० अर्ब अमेरिकी डलर नाघेको छ।

उनीहरूले अनुकूल व्यापार वातावरण स्थापनाको महत्त्वमा जोड दिएका छन् र यस सन्दर्भमा भारतले बीमा क्षेत्रमा एफडीआईको उदारीकरण गर्ने, आयकरमा पूर्वव्यापी प्रावधान हटाउने र "एकल विन्डो प्रणाली" को सुरुवात लगायतका आर्थिक सुधारहरू ल्याएको छ।

दुबै पक्षले बजार अर्थतन्त्र र लोकतन्त्र बीच पारदर्शी, नियममा आधारित विश्वव्यापी व्यापार प्रणाली स्थापना गर्न डब्लुटिओ र जी २० लगायत विभिन्न बहुपक्षीय व्यापार निकायहरूमा सहकार्य र रचनात्मक संलग्नता बढाउनु पर्ने निर्णय गरेका छन्।

उनीहरूले लचिलो र सुरक्षित आपूर्ति श्रृंखलाहरू सिर्जना गर्ने महत्त्वमा पनि जोड दिएका छन्। यस सन्दर्भमा भारत र अमेरिकाले व्यापार र प्रविधि जस्ता महत्वपूर्ण क्षेत्रमा सुरक्षित आपूर्ति श्रृंखला विकास गर्न समान विचारधाराका साझेदारहरू सँग काम गर्न सक्छन्।

बैठकमा, भारतले स्वास्थ्य क्षेत्रमा सहयोगको महत्त्वलाई उजागर गरेको थियो, र विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला बढाउन र सुरक्षित औषधि उत्पादन आधार विकास गर्न अमेरिका र अन्य सहयोगी सँग साझेदारी गर्न चासो देखाएको थियो।

उनीहरूले महत्वपूर्ण क्षेत्रहरू (साइबरस्पेस, सेमीकन्डक्टरहरू, एआई, ५जी, ६जी र भावी पुस्ताको दूरसञ्चार प्रविधि लगायत) मा बलियो सम्बन्ध निर्माण गर्न र लचिलो तथा सुरक्षित विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखला हरूलाई समर्थन गर्न दुवै देशका निजी क्षेत्रको सहभागिता र सहकार्य हुनुपर्ने मा जोड दिएका छन्।

उनीहरुले निरन्तर संलग्नता मार्फत बजार पहुँचको समस्या समाधान गरी दुवै देशका किसान र व्यवसायीलाई ठोस फाइदा पुग्ने कुरामा पनि जोड दिएका छन् ।

आँप र अनारका लागि बजार पहुँच सहजीकरण, भारतबाट अनारको अरिल्स, र अमेरिकाबाट जनावरको दानाका लागि चेरी र अल्फाल्फा घाँसको लागि सम्झौता गरिएको छ।‌

भारतबाट अंगूर र अमेरिकाबाट सुँगुरको मासु र सुँगुरको मासुको लागि बजार पहुँच प्रदान गर्न पनि सहमत भएका छन्।

अमेरिकाबाट घुलनशील डिस्टिलरको सुख्खा दाना र भारतमा पाइने भैंसीको मासु र जङ्गली झिंगाको बजार पहुँच लगायतका उत्पादनहरूका लागि बजारमा पहुँच बढाउने विषयमा संलग्नता जारी राख्न दुवै पक्ष सहमत भएका छन्।

उनीहरूले नवप्रवर्तनको प्रवर्द्धनका लागि आईपी संरक्षण र कार्यान्वयनको महत्त्वका साथै द्विपक्षीय व्यापार र आईपी-गहन उद्योगहरूमा लगानीको महत्त्वमा पनि जोड दिएका छन्।

बैठकमा, भारतले जिएसपि (प्राथमिकता मा आधारित सामान्यीकृत प्रणाली) को पुनस्र्थापना गर्नुपर्ने मा जोड दिएको छ। यसले दुबै पक्षका उद्योगहरूका आपूर्ति श्रृंखलालाई कुशलतापूर्वक एकीकृत गर्न मद्दत गर्नेछ।

बैठकमा भारत र अमेरिकाले डिजिटल सेवा लगायतका सेवाहरूको महत्व र द्विपक्षीय सेवा व्यापार र लगानी बढाउने महत्वपूर्ण सम्भावनाबारे प्रकाश पारेका थिए।

उनीहरूले दुई देशबीच व्यावसायिक र दक्ष कामदार, विद्यार्थी, लगानीकर्ता र व्यापार यात्रुहरूको आवतजावतको महत्त्वलाई जोड दिए। यसले द्विपक्षीय आर्थिक र प्राविधिक साझेदारीलाई अभिवृद्धि गर्न ठूलो योगदान पुर्‍याउँनेछ।

दुवै पक्षका श्रमिकको हितमा सामाजिक सुरक्षा कुलीकरण सम्झौताको महत्वमा दुवै पक्ष सहमत भएका थिए भने यस्तो सम्झौतालाई अगाडि बढाउन थप संलग्नताको आवश्यकता रहेको मा जोड दिएका थिए।

दुवै पक्षले टिपिएफ ले आपसी विश्वास उत्पन्न गर्न निरन्तर ठोस नतिजा दिनुपर्ने कुरामा पनि जोड दिएका छन्।

सन् २०२२ को मार्च महिना सम्ममा अन्तर-सत्रीय टिपिएफ बैठकलाई अन्तिम रूप दिन सक्ने विशिष्ट व्यापार परिणामहरूको पहिचान गरी ठोस प्रगति दिने कार्य योजनाहरू विकास गर्न मन्त्रीहरूले टिपिएफ कार्य समूहहरूलाई निर्देशन दिएका छन्।